Lovecraft nie zostawił po sobie porządnej encyklopedii bogów. Zostawił opowiadania, listy do przyjaciół i imiona, które wymieniał sobie z innymi autorami jak karty. Część istot, które dziś kojarzymy z Mitami Cthulhu, wymyślił sam. Inne przyszły od Clarka Ashtona Smitha, Franka Belknapa Longa czy Augusta Derletha, a imię jednej wymyślił Ambrose Bierce, który zaginął w Meksyku, zanim ukazało się pierwsze opowiadanie Lovecrafta. Ten bestiariusz zbiera w jednym miejscu jedenaście istot z naszej pierwszej kolekcji, Wytopu 01 „Przedwieczni”: skąd pochodzą, kto je wymyślił i gdzie o nich przeczytać.
Wielcy Przedwieczni i Zewnętrzni Bogowie: skąd ten podział
W Zewie Cthulhu pojawiają się Wielcy Przedwieczni: istoty, które przybyły z gwiazd, zanim na Ziemi pojawił się człowiek, i czekają na powrót. Sam Lovecraft nie trzymał się jednak ścisłej hierarchii. Te same imiona raz brzmią jak bogowie, raz jak obce rasy, raz jak siły natury. Uporządkowali to dopiero późniejsi autorzy i twórcy gry fabularnej Zew Cthulhu. Z ich podziału pochodzi rozróżnienie na Wielkich Przedwiecznych (jak Cthulhu: istoty potężne, ale w jakimś sensie cielesne) i Zewnętrznych Bogów (jak Azathoth czy Nyarlathotep: siły kosmiczne). Używamy go poniżej, bo jest wygodny, ale pamiętaj, że to późniejsza systematyka, a nie słowa Lovecrafta.
Wielcy Przedwieczni i Zewnętrzni Bogowie: lista w skrócie
| Istota | Skąd pochodzi | Autor | Rok publikacji |
|---|---|---|---|
| Cthulhu | Zew Cthulhu | H.P. Lovecraft | 1928 |
| Ojciec Dagon | Dagon, Widmo nad Innsmouth | H.P. Lovecraft | 1919, 1936 |
| Yig | Klątwa Yiga | H.P. Lovecraft i Zealia Bishop | 1929 |
| Azathoth | Ku nieznanemu Kadath śniąca się wędrówka | H.P. Lovecraft | 1943 (napisane 1927) |
| Nyarlathotep | Nyarlathotep, Nawiedziciel mroku | H.P. Lovecraft | 1920, 1936 |
| Shub-Niggurath | The Last Test, Szepczący w ciemności | H.P. Lovecraft (pierwsze z Adolphe’em de Castro) | 1928, 1931 |
| Hastur, Król w Żółci | Haïta the Shepherd, Król w Żółci | Ambrose Bierce, Robert W. Chambers | 1891, 1895 |
| Ithaqua | The Thing That Walked on the Wind | August Derleth | 1933 |
| Tsathoggua | The Tale of Satampra Zeiros | Clark Ashton Smith | 1931 |
| Psy z Tindalos | The Hounds of Tindalos | Frank Belknap Long | 1929 |
| Zgroza w Dunwich | Zgroza w Dunwich | H.P. Lovecraft | 1929 |
Polskie tytuły podajemy tam, gdzie opowiadanie ukazało się po polsku i ma utrwaloną nazwę. Przy tekstach innych autorów zostawiamy oryginał.
Istoty z opowiadań Lovecrafta
Cthulhu, Śpiący w R’lyeh
Zew Cthulhu (The Call of Cthulhu) Lovecraft napisał latem 1926 roku, a „Weird Tales” wydrukowało go w lutym 1928. Opowiadanie złożone jest z notatek zmarłego profesora, relacji policjanta z Luizjany i wspomnień spisanych przez norweskiego marynarza. Z tych kawałków wyłania się obraz istoty, która śpi w zatopionym mieście R’lyeh na Pacyfiku i śni. Jej sny docierają do wrażliwych ludzi na całym świecie, a kultyści powtarzają zdanie, które w tłumaczeniu brzmi: „W swym domu w R’lyeh martwy Cthulhu czeka, śniąc”.
Lovecraft opisuje go jako połączenie ośmiornicy, smoka i ludzkiej karykatury: głowa z mackami, łuskowate ciało, szczątkowe skrzydła. Tę istotę przedstawia nasza figurka Śpiący w R’lyeh (150 lub 200 mm). Pełną scenę z kultem daje zestaw ze świątynią, z Gwiezdnym Pomiotem, kultystami, mackami i ołtarzem.
Ojciec Dagon
Dagon to wczesne opowiadanie Lovecrafta. Napisał je w 1917 roku, a ukazało się w 1919 w amatorskim piśmie „The Vagrant”. Narrator, który w czasie pierwszej wojny światowej uciekł łodzią z niemieckiej niewoli, budzi się na świeżo wynurzonym z oceanu mulistym lądzie i widzi monolit pokryty płaskorzeźbami ryboludzi. Potem widzi coś, co do tego monolitu podpływa. Samo imię Dagon pada w opowiadaniu tylko jako skojarzenie narratora z rybim bogiem Filistynów.
Ojciec Dagon jako bóstwo z własnym kultem pojawia się w Widmie nad Innsmouth (The Shadow over Innsmouth), napisanym w 1931 roku i wydanym jako książka w 1936. Mieszkańcy portowego miasteczka czczą Ojca Dagona i Matkę Hydrę, a ich rodziny mieszają krew z Głębinowcami, rybopodobnymi istotami z dna morza. Stąd hybrydy: ludzie, którzy z wiekiem coraz mniej przypominają ludzi. Nasz Ojciec Dagon ma 110 mm i przychodzi z trzema Hybrydami Głębinowców w skali 32 mm.
Yig, Ojciec Węży
Klątwa Yiga (The Curse of Yig) ma dwoje autorów. Zealia Bishop dostarczyła pomysł i notatki, a w 1928 roku zapłaciła Lovecraftowi za napisanie opowiadania. Ukazało się w „Weird Tales” w listopadzie 1929 pod jej nazwiskiem. Akcja dzieje się w Oklahomie w 1889 roku: żona osadnika zabija gniazdo grzechotników, a jej mąż, który panicznie boi się węży, wie, że wężowy bóg Yig nie zapomina krzywd wyrządzonych swoim dzieciom. Yig, Ojciec Węży ma u nas 120 mm.
Zewnętrzni Bogowie: Azathoth, Nyarlathotep, Shub-Niggurath
Azathoth
Pierwszy raz imię Azathoth pojawia się w krótkim, niedokończonym fragmencie powieści z około 1922 roku, wydanym dopiero w 1938. Pełniej opisuje go Ku nieznanemu Kadath śniąca się wędrówka (The Dream-Quest of Unknown Kadath), którą Lovecraft skończył w 1927 roku, a która ukazała się drukiem w 1943. Azathoth to ślepy, bezrozumny „sułtan demonów” w samym środku chaosu, poza czasem i przestrzenią. Otacza go stłumione bicie bębnów i cienkie, monotonne zawodzenie fletów. Wraca też w Snach w domu wiedźmy z 1932 roku. Nasz zestaw Dwór Azathotha liczy osiem figurek.
Nyarlathotep, Pełzający Chaos
Nyarlathotep zadebiutował w krótkim poemacie prozą Nyarlathotep, wydrukowanym w listopadzie 1920 w piśmie „The United Amateur”. Według samego Lovecrafta tekst wziął się ze snu. Nyarlathotep przychodzi tam z Egiptu, wygląda jak faraon i wędruje od miasta do miasta z pokazami dziwnych instrumentów. Tam, gdzie się pojawi, ludzie tracą spokój, a noce wypełniają krzyki z koszmarów. W późniejszych tekstach Lovecrafta jest posłańcem bogów. W odróżnieniu od nich chodzi między ludźmi, często w ludzkiej albo prawie ludzkiej postaci, i zmienia ją, kiedy chce.
Te postacie nazywa się dziś maskami albo awatarami. Dwie z nich mamy w kolekcji.
- Czarny Faraon (75 lub 135 mm). Egipski wątek zaczął sam Lovecraft w poemacie z 1920 roku. Rozwinął go Robert Bloch w opowiadaniu Fane of the Black Pharaoh („Weird Tales”, grudzień 1937), a późniejsze opracowania, w tym gra fabularna Zew Cthulhu, traktują Czarnego Faraona jako jedną z masek Nyarlathotepa.
- Nawiedziciel Mroku (150 lub 200 mm) pochodzi z Nawiedziciela mroku (The Haunter of the Dark). Lovecraft napisał to opowiadanie w listopadzie 1935, „Weird Tales” wydrukowało je w grudniu 1936. W wieży opuszczonego kościoła w Providence mieszka skrzydlata istota, która boi się światła. Bohater opowiadania uważa ją za jedno z wcieleń Nyarlathotepa.
Wyznawców Nyarlathotepa przedstawiają dwa zestawy: Kult Nyarlathotepa z bramą świątyni i część druga z Mi-Go i Ludźmi-Wężami. Mi-Go, skrzydlate istoty podobne do grzybów i skorupiaków, pochodzą z Szepczącego w ciemności (1931). Ludzi-Węże wymyślił Robert E. Howard w opowiadaniu The Shadow Kingdom („Weird Tales”, sierpień 1929), a Lovecraft wspomniał o nich w Nawiedzicielu mroku.
Shub-Niggurath, Czarna Koza z Lasów
Shub-Niggurath to istota, o której Lovecraft wspominał wiele razy, ale nigdy nie pokazał jej na scenie. Pierwsza wzmianka pojawia się w opowiadaniu The Last Test, które Lovecraft przerobił dla Adolphe’a de Castro (1928). Najsłynniejszy opis to okrzyk z Szepczącego w ciemności (1931): „Czarna Koza z Lasów z Tysiącem Młodych!”. Z tego „tysiąca młodych” późniejsi autorzy Mitów i twórcy gier zrobili Mroczne Młode, drzewiaste istoty z mackami i kopytami. Nasza Shub-Niggurath ma 110 mm, a cztery Mroczne Młode po 54 mm.
Istoty z Mitów, które stworzyli inni autorzy
Hastur i Król w Żółci
Hastur jest starszy od Mitów. Pierwszy użył tego imienia Ambrose Bierce w krótkim opowiadaniu Haïta the Shepherd (1891). U niego Hastur to łagodny bóg pasterzy. Cztery lata później Robert W. Chambers wydał zbiór Król w Żółci (The King in Yellow, 1895). Przewija się przez niego zakazany dramat pod tym samym tytułem, który doprowadza czytelników do szaleństwa, a w tle pojawiają się Hastur i Carcosa, przejęte od Bierce’a. Chambers nigdy nie wyjaśnia, czym dokładnie jest Hastur.
Lovecraft tylko wspomniał o Hasturze w Szepczącym w ciemności (1931), wśród innych tajemniczych imion. Dopiero August Derleth zrobił z niego Wielkiego Przedwiecznego, przyrodniego brata Cthulhu. W późniejszych opracowaniach Mitów Król w Żółci stał się jednym z wcieleń Hastura. Nasza figurka Król w Żółci, Hastur (75 lub 110 mm) przedstawia właśnie tę postać. Ma cienkie ramiona, więc przy klejeniu potrzeba cierpliwości.
Ithaqua, Kroczący z Wiatrem
Ithaqua to dzieło Augusta Derletha. Po raz pierwszy pojawia się w opowiadaniu The Thing That Walked on the Wind, wydrukowanym w styczniu 1933 w piśmie „Strange Tales of Mystery and Terror”. To olbrzym mroźnej północy, który chodzi po wietrze, porywa ludzi z kanadyjskich lasów i po długim czasie oddaje ich zamarzniętych, jakby spadli z nieba. Derleth nie ukrywał, że oparł go na legendzie o Wendigo, którą wcześniej wykorzystał Algernon Blackwood w noweli The Wendigo (1910). Nasz Ithaqua ma 170 mm i jest jedną z najwyższych figurek w kolekcji.
Tsathoggua
Tsathogguę wymyślił Clark Ashton Smith w opowiadaniu The Tale of Satampra Zeiros, napisanym w 1929 roku. Dwóch złodziei wchodzi w nim do opuszczonej świątyni tego leniwego, ropuchowatego boga, a z jej misy wypełza coś płynnego i bez stałego kształtu. Zabawny szczegół: Smith wydał to opowiadanie dopiero w listopadzie 1931. Wcześniej o Tsathogguy zdążyli wspomnieć w druku Robert E. Howard w opowiadaniu The Children of the Night (wiosną 1931) i Lovecraft w Szepczącym w ciemności (sierpień 1931). Czytelnicy „Weird Tales” najpierw znali więc imię, a dopiero potem jego źródło. Takie bezkształtne istoty z czarnego szlamu późniejsi autorzy nazwali Bezkształtnymi Pomiotami. Nasza Tsathoggua ma 120 mm, a trzy Pomioty po 32 mm.
Psy z Tindalos
Psy z Tindalos to pomysł Franka Belknapa Longa, przyjaciela Lovecrafta. Opowiadanie The Hounds of Tindalos ukazało się w „Weird Tales” w marcu 1929. Jego bohater za pomocą narkotyku cofa się myślą w czasie i zwraca na siebie uwagę istot żyjących w kątach czasu. Psy nie poruszają się po krzywych, tylko po kątach, więc bohater zaokrągla gipsem wszystkie narożniki pokoju. Nie są psami w zwykłym sensie. Nazwa to raczej opis sposobu, w jaki polują.
Mh’ithrha, nazywany władcą Tindalos, to postać z późniejszych rozwinięć Mitów. W opowiadaniu Longa go nie ma. W zestawie Psy z Tindalos z Mh’ithrhą dostajesz jego figurkę (95 mm wysokości, 160 mm długości) i trzy psy po około 40 mm.
Zgroza w Dunwich: dzieci Yog-Sothotha
Zgroza w Dunwich (The Dunwich Horror, spotykana też jako Koszmar w Dunwich) powstała w 1928 roku i ukazała się w „Weird Tales” w kwietniu 1929. W zapadłej wsi w Massachusetts Lavinia Whateley rodzi syna, Wilbura, którego ojcem jest Yog-Sothoth. Wilbur rośnie nienaturalnie szybko, a jego dziadek, Stary Whateley, przygotowuje go do czegoś, o czym wioska woli nie wiedzieć. W zabitym deskami domu rośnie też drugie dziecko, niewidzialne i znacznie większe. Wilbur jedzie do biblioteki Uniwersytetu Miskatonic, żeby zajrzeć do jej egzemplarza Necronomiconu, a bibliotekarz Henry Armitage zaczyna rozumieć, co się dzieje. Na koniec razem z Warrenem Rice’em i Francisem Morganem idzie na wzgórza, żeby zmierzyć się ze Zgrozą, którą na chwilę da się zobaczyć tylko dzięki proszkowi rozpylonemu przez Rice’a.
Zestaw Zgroza w Dunwich to dziesięć figurek z tego opowiadania: Zgroza (110 mm), trzy wersje Wilbura, Lavinia, Stary Whateley, Armitage, Morgan, Rice i sam Necronomicon.
Od czego zacząć czytanie
Jeśli nie znasz jeszcze Mitów, zacznij od Zewu Cthulhu, potem przeczytaj Zgrozę w Dunwich i Widmo nad Innsmouth. Te trzy teksty dają dobry obraz tego, czym jest groza u Lovecrafta: wolno narastająca, opowiadana z drugiej ręki, pełna dokumentów, listów i niedopowiedzeń. Dopiero potem sięgnij po autorów z jego kręgu. The Hounds of Tindalos Longa i Król w Żółci Chambersa to zupełnie inny ton i dobra odmiana.
Wszystkie istoty z tego bestiariusza znajdziesz w pierwszej kolekcji: Wytop 01 „Przedwieczni”. Każda przychodzi niepomalowana, w szarej żywicy, gotowa do twojego pędzla.
Czytaj dalej: figurka Cthulhu do malowania i dwa schematy kolorów, jak duże są Przedwieczni w skali 32 mm oraz prezent dla fana Lovecrafta.
